บทที่ ๑

ศาสนาพราหมณ์

ศาสนาพราหมณ์เป็นศาสนาที่เก่าแก่และเชื่อว่าเกิดก่อนพุทธกาลไม่น้อยกว่า ๕,000 ปี ตลอดจนเป็นต้นตำหรับของศาสนาพุทธ คริสต์ อิสลาม และอื่น ๆ

การเกิดของศาสนาพราหมณ์แตกต่างกับศาสนาอื่น ๆ เช่น ศาสนาพุทธ คริสต์ และอิสลามที่เกิดขึ้นเพราะมีคน ๆ หนึ่งค้นพบความสำเร็จในหลักธรรม แล้วสั่งสอนคนทั้งหลายในฐานะเป็นศาสดาคำสอนที่ท่านสอนก็เป็นศาสนา แต่ศาสนาพราหมณ์เป็นศาสนาที่ไม่มีศาสดาโดยคำสอนต่าง ๆที่เกิดขึ้นเพราะมีผู้รวบรวมลัทธิดั้งเดิมของชาวชมพูทวีป (อินเดีย - เนปาล) ร้อยกรองเข้าเป็นรูปของศาสนาโดยมีการดัดแปลง แก้ไขอยู่เสมอ เพื่อให้เข้ากับความเชื่อถือของประชาชน ซึ่งเป็นข้อแตกต่างกับศาสนาอื่นในแง่ที่ดึงศาสนาไปหาความเชื่อของคน แทนที่จะดึงความเชื่อของคนเข้าหาศาสนา

๑.๑ ความเชื่อของศาสนาพราหมณ์

ศาสนาพราหมณ์เป็นศาสนาธรรมชาติ เป็นความพยามของมนุษย์ที่จะเอาชนะธรรมชาติโดยมีความเชื่อว่าบางสิ่งบางอย่างที่มีอิทพลเหนือธรรมชาติ จึงทำให้เกิดความเชื่อในสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เช่นเวลากลางคืน มองอะไรไม่เห็นก็เกิดความกลัว พอแสงอาทิตย์มีแสงสว่างก็ดีใจหายวาดกลัว จึงนับถือพระอาทิตย์ (สุริยเทพ) จึงเป็นจุดเริ่มแรกของศาสนาที่นับถือพระอาทิตย์ ต่อมาเมื่อเห็นอากาศยอมให้พระอาทิตย์โคจรไปมาได้ จึงนับถือวรุณ (วรุณเทพ) คือ เทวดาประจำอากาศ และประทานฝนให้อีกด้วย เป็นเหตุที่ทำให้ศาสนาพราหมณ์นับถือธรรมชาติ และอำนาจของธรรมชาติในนามของเทพ หรือเทวดา ต่อมาจึงเกิดเทวดาขึ้นมากมาย นอกจากนี้ศาสนาพราหมณ์สอนว่าในโลกนี้พระพราหมณ์เป็นผู้สร้างโลกและสัตว์ต่าง ๆ มีอำนาจที่จะให้คุณให้โทษแก่มนุษย์ ด้วยเหตุนี้ชีวิตมนุษย์และสัตว์จะต้องเป็นไปตามบรรชาของพระพรหมทั่งสิ้น เรียกว่า พรหมลิขิต มนุษย์จึงต้องสวดสรรเสริญอ้อนวอนสังเวยด้วยวิธีการต่างๆ เพื่อท่านจะได้ประทานความสุขตลอดจนเมื่อตายแล้วจะได้ไปอยู่ใกล้ท่านและพราหมณ์ก็จะเป็นตัวแทนในการติดต่อกับพระเจ้า

๑.๒ คัมภีร์ของศาสนาพราหมณ์

ในลัทธิพราหมณ์ถือคัมภีร์พระเวทเป็นหลัก คัมภีร์พระเวทนี้ห้ามขาดไม่ให้เผยแพร่แก่ใครที่ไม่ใช่เป็นผู้อยู่ในวรรณพราหมณ์ กษัตริย์ และแพศย์ คือ จะเผยแพร่แก่ผู้ที่อยู่ในวรรณต่ำคือพวกศูทรพวกนอกศาสนาพราหมณ์หรือชาวต่างชาติไม่ได้ อนุมานว่าคัมภีร์พระเวท แต่งขึ้นเป็นระยะเวลาต่าง ๆ กัน ที่นับว่าเก่าแก่กว่าเพื่อน คือ ฤคเวท รุ่นหลังสุดคือ อุปนิษัท ตอนแรกมี ๓ ตอน ตอนหลังเพิ่มเป็น ๔ ตอน ตามลำดับดังต่อไปนี้

๑. ฤคเวท เป็นประมวล บทสวด สรรเสริญพระเป็นเจ้า กล่าวถึงเทพและชื่อของเทพทั้งหลาย

๒. ยชุรเวท กล่าวถึง การบูชา และวีธีบูชาเทพต่าง ๆ เป็นการกล่าวถึงพิธีบูชายัญ

๓. สามเวท กล่าวถึง คำสวด บูชาและสรรเสริญเทพเจ้าทั้งหลายเป็นบทสวดสำหรับใช้ทั่วไปในหมู่ชนในพิธีกรรมต่าง ๆ ส่วนใหญ่นำมาจากฤคเวท แม้ยชุรเวทเองก็ใช้เป็นบทสวดของประชาชนทั่วไปเช่นกัน

๔. อถรรพเวท กล่าวถึง บทสวด ที่ว่าด้วย คาถาอาคม ที่เกี่ยวกับไสยศาสตร์ มนต์หรือเคล็ดลับที่ทำให้เกิดความเจริญหรือเสื่อม ทำให้รักหรือตาย เป็นต้น

๑.๓ หลักธรรมของศาสนาพราหมณ์

อินเดียสมัยก่อนพุทธกาลมีคนอยู่ ๒ เผ่า เจ้าของถิ่นเดิมเรียกว่า มิลักขะ หรือ ทัสยุ ครั้นต่อมามีชนอีกเผ่าหนึ่งเรียกว่า อริยกะ อพยพข้ามภูเขาหิมาลัยมารุกไล่พวกมิลักขะให้ถอยออกไปจากศูนย์กลางของอินเดียแล้วตั้งถิ่นฐานอยู่แทนโดยชนเผ่าอริยกะถือว่ามีเทพเจ้าบนสวรรค์คอยดูแลทุกข์สุขให้กับมนุษย์และนิยมการอ้อนวอนด้วยพิธีกรรมต่าง ๆ ต่อมาก็มีคนกลุ่มหนึ่งแสดงตัวว่าเป็นผู้รู้วิธีปฎิบัติต่อเทพเจ้าโดยเรียกตัวเองว่า พราหมณ์ พวกพราหมณ์ได้แต่งคัมภีร์ขึ้นโดยรวบรวมลัทธิต่างๆ ของเดิม และตั้งตัวเป็นคณาจารย์รับสั่งสอนและทำพิธีกรรมคำสอนของพราหมณ์นี้ เรียกว่า ลัทธิพราหมณ์ หรือ ศาสนาพราหมณ์

ศาสนาพราหมณ์จึงเป็นศาสนาที่มีวิวัฒนาการขึ้นมาเป็นลำดับ จนกระทั่งเป็นศาสนาในรูปของปรัชญา เป็นการก้าวออกจากความเชื่อในรูปของศรัทธาล้วน ๆ มาเป็นการใช้ปัญญาค้นหาความจริงขั้นสุดท้าย โดยในตอนแรกสอนให้ประชาชนเชื่อฟังและปฏิบัติตามคำภีร์พระเวททั้ง ๔ คือ ให้นับถือสักการะ และสวดบูชาสรรเสริญเทพเจ้าทั้งหลาย ต่อมาพวกพราหมณ์ได้แสดงปัญญาโดยเขียนคำภีร์ฤคเวทขึ้นใหม่ โดยกำหนดให้โลกและชีวิตมีการเวียนว่ายตายเกิด และกำหนดเทพเจ้าผู้ยิ่งใหญ่ไว้ ๓ พระองค์ ซึ่งเป็นเทพเจ้าที่มีหน้าที่เกี่ยวกับการเวียนว่ายตายเกิดของโลก (สังสารวัฎ) คือ พระพรหมผู้สร้าง มนุษย์สรรพสิ่งและจักวาล วิษณุหรือนารายณ์ผู้รักษา ศิวะหรืออิศวรผู้ทำลาย ล้างสิ่งชั่วร้ายโดยเทพเจ้าทั้งสามนี้เรียกว่า ตรีมูรตี

สมัยต่อมาพราหมณ์ได้กำหนดคำสอนทั้งหลายในคำภีร์พระเวทโดยถือเป็นคำสอนที่สำคัญและถือว่าชีวิตมนุษย์และสัตว์ต่าง ๆ ถูกพระพรหมลิขิตไว้แล้ว นอกจากนี้ยังทรงสร้างมนุษย์ ๔ วรรณะคือ พระพราหมณ์ (นักบวช) กษัตริย์ (นักรบ) แพศย์ (พ่อค้า) ศูทร (กรรมกร)

๑.๔ อิทธิพลของศาสนาพราหมณ์

พราหมณ์อพยพมาจากอินเดียมาอยู่ในประเทศเขมร มีพราหมณ์คนหนึ่งชื่อโกณฑัญญะได้เจ้าหญิงเขมรเป็นภริยา ต่อมาพราหมณ์มีอำนาจในราชอาณาจักรขอม และยังขยายอำนาจครอบคลุมแผ่นดินที่เป็นของไทยจนทุกวันนี้ ศาสนาพราหมณ์จึงขยายตามมาด้วย ไทยจึงได้ศาสนาพราหมณ์โดยทางนี้

ในยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ พระมหากษัตริย์ได้ทรงชุบเลี้ยงพราหมณ์ และทรงเคารพนับถือพิธีกรรมต่าง ๆ ของพราหมณ์อยู่ไม่น้อย สักขีพยานที่ปรากฏคือเสาชิงช้าที่อยู่ตรงหน้าวัดสุทัศน์ ซึ่งเป็นที่ทรงประกอบพิธีประจำ แต่ต่อมาการเชื่อถือพิธีลดน้อยลง แม้จะมีอยู่บ้างก็เพื่อจะให้เห็นประเพณี อย่างไรก็ตาม เราต้องยอมรับว่า ศาสนาพราหมณ์กับพุทธศาสนามีอิทธิพลในสังคมไทยไม่น้อย เช่น พิธีต่าง ๆ หลายอย่างมีพิธีพราหมณ์เข้าไปร่วมด้วยเสมอ จนยากที่จะแยกออกจากกันได้ เช่น การสถาปนามกุฎราชกุมาร ปลูกบ้าน แรกนาขวัญ เป็นต้น อีกประการหนึ่งคติธรรมทางพระพุทธศาสนามิได้มุ่งขัดแย้งต่อสิ่งปลีกย่อยเช่นพิธีกรรมในศาสนาพราหมณ์ ด้วยเห็นว่ามีเจตนาบริสุทธิ์เพื่อให้ผู้ปฏิบัติมีความสบายใจดังนั้น พุทธศาสนิกชนจึงปฏิบัติพิธีทางพราหมณ์ได้เพราะไม่มีข้อห้ามไว้ เช่น พิธีลอยกระทง พิธีปลูกสร้างศาลพระภูมิ ฯลฯ

บทที่ ๒

ศาสนาฮินดู

เป็นศาสนาของชาวฮินดู บางท่านอาจจะเรียกว่า "สนาตนธรรม" ซึ่งแปลว่า ธรรมหรือศาสนาอันเป็นของเก่าแก่หรือนิรันดร์ หรืออาจจะเรียกว่า "ไวทิกธรรม" ที่มีความหมายว่า ธรรมหรือศาสนาที่เนื่องด้วยคำสอนในพระเวท โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่เบนนารีสหรือเมืองพาราณสี ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของตระกูลพราหมณ์

ศาสนาฮินดูที่มีมาจากศาสนาพราหมณ์ โดยถือพระพรหมเช่นกัน และมีการแก้ไขเพิ่มเติมจากของเดิม ซึ่งลักษณะที่ต่างกันก็คือจำนวนพระเจ้า และแต่ละลัทธิมีการเน้นการบูชา ความศรัทธาในพระเจ้าแต่ละองค์ ศาสนาพราหมณ์ยึดถือพระพรหมองค์เดียว โดยยึดหลักว่าหนึ่งเท่านั้นไม่มีสองสิ่งที่นอกเหนือจากพระพรหมคือมายาหรือสิ่งหลอกลวง แต่ศาสนาฮินดูถือว่าโลหิตของพระพรหมทำให้เกิดเทพอีกองค์หนึ่ง ทรงพระนามว่าพระรุทระ แล้วพระรุทระยังแบ่งภาคหรือที่เรียกว่าอวตารออกเป็นเทพอีกสององค์ คือ พระศิวะ และพระนารายณ์ (วิษณุ) แล้วเทพทั้งสองยังแบ่งได้อีกมากมาย เมื่อเกิดลัทธิอวตารขึ้น ประชาชนจึงหันมาสนใจภาคอวตารมากขึ้นต่อภาคพระศิวะและพระนารายณ์ เพราะถือเป็นภาคที่ช่วยเหลือโลก คือ คัมภีร์มหาภารตะว่าด้วยพระวิษนุ(นารายณ์)ได้อวตารลงมาในโลกเป็นพระฤษณะในร่างของมนุษย์ การที่ชาวฮินดูมีพระเป็นเจ้าอวตารมาสู่โลกมนุษย์เพื่อช่วยดับทุกข์เข็ญ ทำให้มนุษย์อบอุ่นใจ เพราะพระเป็นเจ้ามาเป็นมนุษย์ มามีชีวิตทุกข์สุขเช่นเดียวกัน พูดจาขอร้องกันได้ ดีกว่าเป็นเทพเจ้าอยู่บนสวรรค์ คอยรับแต่เครื่องพลีกรรมของมนุษย์แต่อย่างเดียวโดยไม่ได้เห็นหน้าตากันจึงสู่แบบเป็นมนุษย์ไม่ได้ และคราวใดที่โลกเดือดร้อนลำเค็ญถึงขั้นต้องพึ่งพระเจ้าพระองค์ก็จะอวตารมาเป็นรูปใดรูปหนึ่งเพื่อช่วยเหลือ

การมีเรื่องอวตารนี้ทำให้เกิดแยกออกเป็น ๒ นิกาย คือ ไพษณะ ซึ่งนับถือ วิษณุ กับนิกายไศษะ ซึ่งนับถือพระศิวะอันเป็นภาคอวตารปางหนึ่งของพระพรหม แต่ละนิกายก็เชียร์พระเป็นเจ้าของตนเสียเลิศลอย พร้อมกับกดพระเป็นเจ้าอีกฝ่ายหนึ่งให้ต่ำกว่า จนกระทั่งมีผู้คิดตั้ง ลัทธิตรีบูรณ์ขึ้น ซึ่งเป็นลัทธิว่าด้วยพระเป็นเจ้าทั้งสาม คือ พระพรหม พระวิษณุ พระศิวะ เป็นพระเจ้าร่วมกัน โดยพระพรหมมีหน้าที่สร้างโลก พระวิษณุมีหน้าที่ถนอมรักษา พระศิวะมีหน้าที่ทำลายเพื่อสร้างใหม่ของพระพรหม อันที่จริงตามทฤษฎีก็เป็นสิ่งดี เพราะเป็นการช่วยไม่ให้เกิดการแตกแยก แต่ในทางปฏิบัติประชาชนก็ยังคงนับถือพระเจ้าเป็นเจ้าของตนเป็นเลิศอยู่

การบูชา

พิธีกรรมของศาสนาฮินดูกับศาสนาพราหมณ์ต่างกันตรงที่ว่า พราหมณ์นิยมการบูชาบวงสรวงต่อพระพรหมเป็นส่วนใหญ่ ส่วนฮินดูเมื่อมีพระเจ้า ๒ ฝ่าย ซึ่งมีนิสัยเดชานุภาพและฤทธิ์ต่างกันจึงบูชาแยกกันออกไปให้เป็นที่พอพระทัยของแต่ละองค์

นอกจากนี้ ฮินดูมีเทพเจ้ามากมาย และประชาชนฮินดูในวรรณะที่ถูกกีดกันไม่สามารถจะถือเทวดาของพวกในวรรณะสูง จึงจำต้องสร้างเทวดาของตนขึ้นมาบูชาเฉพาะในวรรณะของตน โดยมีเทพเจ้าประจำเทวลัย และเทพประจำหมู่บ้าน เทพประจำครอบครัว เป็นต้น ยิ่งไปกว่านั้นผู้ที่อยู่วรรณะต่ำยังมีเทพเจ้าแยกออกไปอีกมากมาย เช่น เจ้าแม่กาลี เทพลิง เทพงู เทพช้าง เทพกำหนดเพศหญิง และบางทีก็มีความลามกอนาจารรวมอยู่ด้วย โดยเฉพาะทางตอนใต้ของประเทศอินเดีย แทบจะกล่าวได้ว่ายังคงถือลัทธิผีสางเทวดาอยู่ในระดับต่ำ อันเป็นความเชื่อแต่เดิม กล่าวกันว่าประชากรอินเดียประมาณสี่ในห้า ยังคงยึดถือผีสางเทวดา ซึ่งมีประจำท้องถิ่นมาแต่เดิม โดยเฉพาะมักจะเป็นพวกปีศาจหญิงจำพวกเจ้าแม่ และมีการฆ่าสัตว์บูชายัญอย่างน่าสะอิดสะเอียนไม่น้อย ซึ่งตรงกันข้ามกับฮินดูวรรณะสูงที่บูชาเทพเจ้าเก่า เช่น พระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ มีข้อน่าสังเกตว่าฮินดูห้ามไม่ให้ฆ่าสัตว์ โดยเฉพาะวัว ซึ่งถือเป็นของศักดิ์สิทธ์

ด้วยเหตุนี้ เวลาวัวเดินไปไหนไม่ว่าจะเป็นท้องถนนหรือที่ไหนจะไม่มีการไล่ ซึ่งจะปรากฏเสมอในบางเมืองของประเทศอินเดีย

บทที่ ๓

ศาสนาพุทธ

พระพุทธศาสนาเป็นสิ่งแวดล้อมที่สำคัญอย่างหนึ่ง เพราะถึงอย่างไรคนไทยที่อยู่ในเมืองไทยนั้นไม่ว่าจะนับถือศาสนาใด ก็จะหนีจากศาสนาซึ่งเป็นสิ่งแวดล้อมไม่พ้น เพราะคนส่วนใหญ่ของประเทศนับถือศาสนาพุทธเป็นจำนวนถึงกว่า ๘๐ เปอร์เซ็นต์ วัดวาอาราม โบสถ์ วิหาร มีทั่วทั้งประเทศไทยอิทธิพลของศาสนาพุทธได้มีมาเป็นเวลาช้านานหลายร้อยปี มีอิทธิพลทั้งในการปกครองและในทางกิริยามรรยาท ตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณี แม้แต่ความเป็นอยู่ของคนไทยก็อยู่ใต้อิทธิพลของศาสนาจนสิ่งเหล่านี้ได้กลายเป็นธรรมเนียมไทย และแม้แต่คนไทยที่นับถือศาสนาอื่นๆก็ยอมรับเอาขนบธรรมประเพณีเหล่านี้ เช่นการรับประทานอาหาร คนไทยแต่ก่อนรับประทานอาหารด้วยมือ หรือแม้แต่เดี๋ยวนี้รับประทานอาหารด้วยช้อนส้อมก็ตาม แต่มารยาทรับประทานอาหารของคนไทยนั้นดู้ไปแล้วจะเห็นได้ว่ามาจากศาสนาพุทธ อยู่ในหมวดเสขิยวัตร เป็นมารยาทเรียบร้อยซึ่งคนไทยถือประเพณีมาช้านาน ปัจจุบันแม้แต่คนไทยที่นับถือศาสนาอื่นๆก็ยอมรับธรรมเนียมประเพณีและมรรยาทเหล่านั้น เพราะเห็นว่าเป็นของคนไทย

๓.๑ ประวัติความเป็นมา

ประมาณ ๖๐๐ ปี ก่อนคริสต์ศักราช มีแคว้นของเผ่าอริยกะหรืออารยันแคว้นหนึ่งในตอนเหนือของประเทศอินเดียแถบลุ่มแม่น้ำคงคา ส่วนทางภาคตะวันออกเป็นแคว้นสักกะ ราชธานีชื่อกบิลพัสดุ์ (อยู่ระหว่างอาลาหะบัดกับเมืองปัตนะในปัจจุบัน) พระพุทธศาสนา

ประวัติโดยย่อ พระพุทธศาสนาเกิดขึ้นครั้งแรก ในประเทศอินเดีย บริเวณที่ราบลุ่ม แม่น้ำคงคา เชิงเขาหิมาลัย เมื่อประมาณ ๒,๕๐๐ ปีเศษมาแล้ว ผู้เป็นศาสดาแห่งพุทธศาสนา คือ เจ้าชายสิทธัตถะ แห่งศากยวงศ์ พระนามที่เรียกกันทั่วไป คือ พระศรีศากยะมุนี หรือพระพุทธเจ้า

เจ้าชายสิทธัตถะ เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสุทโทธนะ และนางสิริมหามายา แห่งกรุงกบิลพัสดุ์ ประสูติเมื่อ คืนวันเพ็ญเดือน ๖ ก่อน พ.ศ. ๘๐ ปี โดยในขณะที่ยังทรงพระเยาว์อยู่ได้ศึกษาพระราชประเพณีแห่งราชกุมารซึ่งศึกษาเกี่ยวกับคัมภีร์พระเวทย์ของลัทธิพราหมณ์ อันเป็นลัทธิหรือศาสนาของอินเดียในขณะนั้น

เมื่อพระชนมายุได้ ๒๙ พรรษา เจ้าชายสิทธัตถะได้หนีออกบวช เพราะทรงประสบกับภาพของชีวิตต่างๆ เช่น การเกิด การแก่ การเจ็บ และการตาย แต่ก็ไม่สามารถหาคำตอบจากคัมภีร์พระเวทย์ได้ พระองค์จึงตัดสินใจ ออกแสวงหาความจริงแห่งโลก ในสภาพของนักบวช และใช้เวลานานถึง ๗ ปี ก็ค้นพบหลักความจริงหรือสัจจธรรมนั้น ในคืนวันเพ็ญเดือน ๖ ขณะที่พระชนมายุได้ ๓๕ ปี หลักสัจจธรรมที่พระองค์ค้นพบนั้น พระองค์ทรงพิจารณาด้วยสมาธิ จนเกิดปัญญาและสามารถตอบปัญหาต่างๆ ของชีวิตได้ โลกจึงให้พระนามเจ้าชายสิทธัตถะว่า " พระพุทธะ " ซึ่งหมายถึง ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานหลังจากที่พระพุทธเจ้าได้ค้นพบความจริงแห่งโลกที่เรียกว่า " อริยสัจ ๔ " ได้แก่ทุกข์ สมุทัยนิโรธ และมรรค และทรงสั่งสอนว่า การดำเนินชีวิตที่จะนำไปสู่ความสุขที่แท้จริง ต้องเดินทางสายกลางเรียกว่า มรรค ๘ ได้แก่

๑. ความเห็นชอบ ๒. ความดำริชอบ

๓. การเจรจาชอบ ๔. การทำการงานชอบ

๕. การเลี้ยงชีพชอบ ๖. การทำความเพียรชอบ

๗. การระลึกชอบ ๘. การตั้งใจชอบ

นอกจากนั้น พระพุทธองค์ได้ให้คำสอน และแนวทางในการดำเนินชีวิตของมนุษย์ โดยการควบคุมกายวาจาและใจ ด้วยศีล และชำระจิตใจด้วยการหัดทำจิตใจให้สงบด้วยสมาธิ เมื่อปฏิบัติแล้วจะก่อให้เกิดปัญญาคือ รู้แจ้งในความจริงของโลกได้พระพุทธองค์ทรงเผยแพร่คำสอนอยู่นาน ๔๕ ปี จึงเสด็จดับขันธ์ ปรินิพานเมื่อพระชนมายุได้ ๘๐ พรรษา

๓.๒ หลักธรรมในพระพุทธศาสนา

หัวใจพระพุทธศาสนา (พุทธโอวาท ๓) ประกอบด้วย

๑) สพฺพปาปสสฺ อกรณํ การไม่ทำความชั่วทั้งปวง

๒) กุสลสฺสูปสมฺปทา การบำเพ็ญความดีให้เพียบพร้อม

๓) สจิตฺต ปริโยทปนํ การทำจิตของตนให้ผ่องใส

เพื่อให้เกิดความเข้าใจจึงขออธิบาย"หัวใจพระพุทธศาสนา" อันเป็นแนวทางปฏิ-บัติที่พระพุทธเจ้าได้ทรงชี้ทางไว้ให้พุทธศาสนิกชนปฏิบัติตาม

๑. การไม่ทำความชั่วทั้งปวง : สพฺพปาปสสฺ อกรณ ํ

สืบเนื่องมาจากความเจริญทางวัตถุ ที่ได้บีบคั้น หรือบั่นทอนความงดงามทางจิตใจของมนุษย์ ยังผลให้ศีลธรรมจรรยาของคนเสื่อมทรามลงไป อีกทั้งช่องว่างทางสังคมทำให้คนห่างเหินไปจากพระพุทธศาสนา จึงก่อให้เกิดการกดขี่ เอารัดเอาเปรียบกันเป็นสรณะ ดังนั้น หัวใจพระพุทธศาสนาในส่วนที่ ๑ นี้ มุ่งหวังให้คน "ละความชั่ว" (การละ คือ การเว้น การงด และการไม่ประพฤติปฏิบัติ) เพื่อให้คนได้พบกับหนทางไปสู่ชีวิตที่ดี ซึ่งการละความชั่วนั้นสามารถกระทำได้หลายประการ คือ การปฏิบัติตาม "ศีล ๕" หรือ "เบญจศีล" นับเป็นพื้นฐาน หรือข้อปฏิบัติเริ่มแรกในการประพฤติปฏิบัติของพุทธศาส-นิกชนที่ดี เพราะผู้ใดถือศีล หรือรับศีลแล้ว แสดงว่าผู้นั้นยอมรับในการที่จะละเว้นความชั่ว

๒. การบำเพ็ญความดีให้เพียบพร้อม : กุสลสฺสูปสมฺปทา

จริงอยู่ที่ว่า "ศีล" เป็นการละเว้นและเป็นการกำจัดความชั่วในตอนต้น แต่สิ่งเหล่านี้ ยังมิใช่ข้อปฏิบัติที่จะมุ่งสู่นิพพาน ดังนั้น "ศีล" จึงเป็นการกำจัดสิ่งชั่วร้ายในเบื้องต้น ด้วยเหตุนี้ จึงเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่า ผู้ที่รักษาศีลหรืองดเว้นไม่กระทำความชั่ว จิตใจจะปลอดโปร่ง ไม่มีเรื่องต้องครุ่นคิด ยังผลให้จิตใจเกิดสมาธิ และเมื่อจิตใจเกิดสมาธิ ก็จะเข้าใจในการใช้ปัญญา และสามารถคิดหาเหตุผลเพื่อสร้างสรรค์ความดีอันก่อให้เกิดประโยชน์สุขแห่งชีวิตตน ดังนั้น การทำความดีจึงต้องประกอบด้วยการกระทำในเชิงบวก มิใช่เพียงแต่การถือศีลกินเจ หรือการงดเว้นจากการทำความชั่วเท่านั้น เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจน จึงแบ่งหลักธรรมที่เกี่ยวข้องกับการทำความดีออกเป็นประเด็นต่าง ๆ ดังนี้

(๑.) มงคล ๓๘ ประการ คือ สิ่งที่ทำให้มีโชคดี, ธรรมอันนำมาซึ่งความสุขความเจริญ เรียกเต็มว่า อุดมมงคล คือ มงคลอันสูงสุด เพื่อความก้าวหน้าและความสุขอันแท้จริงของสังคมโลก องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ ตรัสสอนหัวข้อธรรมให้ปฏิบัติ ๓๘ ข้อ โดยเรียงลำดับจากง่าย ไปหายาก ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติ เพื่อความเจริญก้าวหน้าแห่งชีวิต เปรียบเสมือนบันไดชีวิต ๓๘ ขั้น หากผู้ใดปฏิบัติตามได้มากข้อ ก็จะได้พบกับความก้าวหน้าในชีวิตมากขึ้นไปตามส่วน อีกทั้งหัวข้อธรรม ๓๘ ประการ ในมงคลสูตร เป็นหลักปฏิบัติตามพุทโธวาทที่พุทธศาสนานิกชนได้ยึดถือเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิต ยังผลให้เกิดความสุขอันเป็นอุดมมงคลแห่งชีวิต

(๒.) สัปปุริสธรรม ๗ เนื่องจากพระพุทธศาสนา มีลักษณะของธรรมเพื่อเสริมสร้างความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ดังนั้น จึงเรียกบุคคลผู้มีศีลธรรมที่สมบูรณ์ว่า "สัตบุรุษ" หรือคนที่ประกอบด้วย สัปปุริสธรรม ๗ "สัปปุริสธรรม ๗" คือธรรมของสัตบุรุษ, ธรรมที่ทำให้เป็นสัตบุรุษ, คุณสมบัติของคนดี, ธรรมของผู้ดี (พระเทพเวที, ๒๕๓๕: ๒๔๔ - ๖.) อันประกอบด้วยหลักธรรมดังนี้ คือ ธัมมัญญู รู้จักธรรม ๑ อัตถัญญู รู้จักอรรถ ๑ อัตตัญญู รู้จักตน ๑ มตตัญญู รู้จักประมาณ ๑ กาลัญญู รู้จักกาล ๑ ปริสัญญู รู้จักบริษัท ๑ ปุคคลปโรปรัญญู รู้จักเลือกคบคน ๑ เมื่อพิจารณา "ธรรมของสัตบุรุษ" แล้วจะพบว่าเป็นธรรมของผู้รอบรู้ กล่าวคือ เป็นธรรมของผู้ที่มีความรู้ในหลาย ๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นความรอบรู้ในการกระพฤติปฏิบัติของผู้รอบรู้นั้นย่อมนำพาชีวิตให้เป็นไปในทางที่ดีงาเพราะรู้ว่าอะไรควรหรือไม่ควรกระทำ ข้าพเจ้าเชื่อว่ามนุษย์ทุกคนมีโอกาสที่จะสั่งสมความงามไว้เป็นเกราะกำบังกาย เพราะเกราะกำบังเหล่านี้จะคอยปกป้องรักษาตนไว้ให้พ้นจากภัยพิบัติทั้งปวง เพื่อนำตนไปสู่ความสมบูรณ์ในชีวิตได้

๓. การทำจิตของตนให้ผ่องใส : สจิตฺต ปริโยทปนํ พุทธธรรมสอนว่า "ความดี" นั้น เป็นสิ่งที่รักษาและส่งเสริมคุณค่าของชีวิต ทำให้เกิดความเจริญงอกงามแก่ชีวิตและจิตใจ ทั้งนี้ล้วนแต่เป็นไปเพื่อความหลุดพ้น หรือความเป็นอิสระทางใจและทางปัญญา เมื่อพิจารณาแล้วพบว่า "จิตใจ" นั้น เป็นตัวนำการกระทำของพุทธศาสนิกชน ดังนั้น การบำเพ็ญความดีให้เพียบพร้อม การกระทำที่สะอาดบริสุทธิ์ และการไม่ทำความชั่วทั้งปวง ย่อมนำไปสู่กรรมดี การทำจิตของตนให้ผ่องใส ล้วนเป็นสิ่งที่พุทธศาสนิกชนพึงปฏิบัติทั้งสิ้น ซึ่งในเรื่องนี้พุทธธรรมได้สอนให้ชาวพุทธได้พึงชำระกายวาจา และใจ ซึ่งตรงกับหลักคำสอนที่ว่า "กุศลกรรมบถ ๑๐" คือ ทางแห่งกุศลกรรม, ทางทำดี, กรรมดีอันเป็นทางนำไปสู่สุคติ (พระเทพเวที, ๒๕๓๕: ๒๗๖-๗.)

อ ริ ย สั จ ๔ หลักธรรมในพระพุทธศาสนานั้น แม้จะมีมากถึง ๘๔,๐๐๐ พระ—ธรรมขันธ์ แต่หลักธรรมที่ครอบคลุมคำสอนทั้งหมดในพระพุทธศาสนา นั่นคือ "อริยสัจ ๔" หรือ "ธัมมจักกัปปวัตตสูตร" ซึ่งพระพุทธเจ้าได้แสดงแก่ปัญจวัคคีย์ หลังจากที่พระ-พุทธเจ้าตรัสรู้ได้สองเดือน อันเป็นหลักธรรมที่นำหลักความจริงของชีวิตมนุษย์ขึ้นมาพิจารณาโดยหยิบยกประเด็นปัญหาให้เห็นและหาหนทางแก้ไขปัญหาเพื่อพุทธศาสนิกชนทุกคนจะได้จัดการกับชีวิตตนได้อย่างถูกต้อง ตามวิธีการแห่งปัญญา

(๑.) ทุกข์ แปลว่า ความทุกข์ หรือสภาพที่ทนได้ยาก ได้แก่ ปัญหาต่าง ๆ ของมนุษย์ กล่าวให้ลึกลงไปอีก หมายถึง สภาวะของสิ่งทั้งหลายที่ตกอยู่ในกฎธรรมดาแห่งความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ซึ่งประกอบด้วยภาวะบีบคั้น กดดัน ขัดแย้ง มีความบกพร่อง ไม่สมบูรณ์ในตัวเอง ขาดแก่นสารและความเที่ยงแท้ ไม่อาจให้ความพึงพอใจเต็มอิ่มแท้จริง ไม่อาจให้ความพึงพอใจเต็มอิ่มแท้จริง พร้อมที่จะก่อปัญหา สร้างความทุกข์ขึ้นมาได้เสมอ ทั้งที่เกิดเป็นปัญหาขึ้นแล้ว และอาจเกิดเป็นปัญหาขึ้นมา เมื่อใดเมื่อหนึ่ง ในรูปใดรูปหนึ่งแก่ผู้ที่ยึดติดถือมั่นไว้ด้วยอุปาทาน

(๒.) ทุกขสมุทัย เรียกสั้น ๆ ว่า สมุทัย แปลว่า เหตุเกิดแห่งทุกข์ หรือสาเหตุให้ทุกข์เกิดขึ้น ได้แก่ ความอยากที่ยึดถือเอาตนเป็นที่ตั้ง โดยอาการที่มีเราซึ่งจะเสพเสวย ที่จะได้ จะเป็น จะไม่เป็นอย่างนั้นอย่างนี้ ทำให้ชีวิตถูกบีบคั้นด้วยความเร่าร้อน ร่านรน กระวนกระวาย ความหวงแหน เกลียดชัง หวั่นกลัว หวาดระแวง ความเบื่อหน่าย หรือความคับข้องติดขัดในรูปใดรูปหนึ่งอยู่ตลอดเวลา ไม่อาจปลอดโปร่งโล่งเบา เป็นอิสระ สดชื่น เบิกบานได้อย่างบริสุทธิ์สิ้นเชิง

(๓.) ทุกขนิโรธ เรียกสั้น ๆ ว่า นิโรธ แปลว่า ความดับทุกข์ ได้แก่ ภาวะที่เข้าถึง เมื่อกำจัดอวิชชา สำรอกตัณหาสิ้นแล้ว ไม่ถูกตัณหาย้อมใจหรือฉุดลากไป ไม่ถูกบีบคั้นด้วยความรู้สึกกระวนกระวาย ความเบื่อหน่าย หรือความคับข้องติดขัดอย่างใด ๆ หลุดพ้นเป็นอิสระ ประสบความสุขที่บริสุทธิ์ สงบ ปลอดโปร่งโล่งเบา ผ่องใส เบิกบาน เรียกสั้น ๆ ว่า นิพพาน

(๔.) ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เรียกสั้น ๆ ว่า มรรค (มรรค มีชื่อเต็มว่า อริยอัฏฐังคิก-มรรค แปลว่า ทางมีองค์ ๘ ประการอันประเสริฐ, ทางมีองค์ ๘ ของพระอริยะ, ทางมีองค์ ๘ ที่ทำให้คนเป็นพระอริยะ, ทางมีองค์ ๘ ที่พระอริยะคือพระพุทธเจ้าทรงค้นพบ หรือมรรคาอันประเสริฐมีองค์ประกอบ ๘ อย่าง สามารถเรียกอย่างสั้นได้ว่า ("มรรคมีองค์ ๘") แปลว่า ปฏิปทา (ข้อปฏิบัติ วิธีปฏิบัติ หนทาง วิธีการ) ที่นำไปสู่ความดับทุกข์ หรือข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ได้แก่ อริยอัฏฐังคิกมรรค หรือทางประเสริฐมีครบองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ สัมมาสมาธิ ที่เรียกว่า มัชฌิมาปฏิปทา เพราะเป็นทางสายกลาง ซึ่งดำเนินไปพอดีที่จะให้ถึงนิโรธ โดยไม่ติดข้องหรือเอียงไปหาที่สุดสองอย่าง คือ กามสุขัลลิกานุโยค (ความหมกมุ่นในกามสุข) และอัตตกิลมถานุโยค (การประกอบความลำบากแก่ตน คือ บีบคั้นทรมานตนเองให้เดือนร้อน) (พระธรรมปิฎก, ๒๕๔๑: ๘๙๖-๗)

ม ร ร ค มี อ ง ค์ ๘ หากพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่าง "หัวใจพระพุทธศาสนา" กับ "อริยสัจ ๔" แล้วสามารถกล่าวได้ว่า "พระโอวาทปาฏิโมกข์" หรือ "พุทธโอวาท ๓" อันเป็นคำสอนของพระพุทธเจ้า ซึ่งพระองค์ได้สรุปคำสอนทางพระพุทธศาสนาเพื่อให้ง่ายต่อการทำความเข้าใจของพุทธศาสนิกชน นั่นคือ การไม่ทำความชั่วทั้งปวง การบำเพ็ญความดีให้เพียบพร้อม และการทำจิตของตนให้ผ่องใส ซึ่งสิ่งเหล่านี้ เป็นหัวใจพระพุทธศาสนาที่ล้วนแต่เป็นทางไปสู่จุดหมายของพระพุทธศาสนา นั่นคือความไม่มีทุกข์และเมื่อพิจารณาต่อไปว่า "พระพุทธเจ้าตรัสรู้อะไร "คำตอบคือ "อริยสัจ ๔" อันเป็นสิ่งที่พุทธศาสนิกชนต้องไตร่ตรองดัวยปัญญา จึงจะค้นพบว่าจุดบรรจบกันระหว่าง "พุทธโอวาท ๓" กับ "อริยสัจ ๔" คือ ความไม่มีทุกข์ ซึ่งความไม่ทุกข์ก็คือความสุขนั่นเอง ดังนั้น หลักปฏิบัติในการดับทุกข์ตามแนวทางของ "มรรค ๘" จึงได้รวมเข้าเป็นแนวทางปฏิบัติเพื่อให้พุทธศาสนิกชนเข้าใจได้ง่ายขึ้น แต่มีบางคนเข้าใจว่า คำสอนเรื่อง "อริยสัจ ๔" เป็นการมองโลกในแง่ร้าย เพราะแสดงให้เห็นแต่ทุกข์ คือ "ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค" ล้วนชี้ให้เห็นว่าเป็นทุกข์ทั้งสิ้น แต่พึงสังเกตว่า ในท้ายที่สุดอริยสัจ ๔ ได้ชี้แง่ดีไว้ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติบรรลุความสุขอย่างแท้จริง นั่นคือ มรรคมีองค์ ๘

บทที่ ๔

ศาสนาคริสต์

๔.๑ ประวัติโดยย่อ

ประวัติโดยย่อ คริสตศาสนาเกิดขึ้นประมาณ พ.ศ.๕๗๓ ในปาเลสไตน์ หรือประเทศอิสราเอลปัจจุบัน ผู้ให้กำเนิดคือ พระเยซูคริสต์ เป็นบุตรของโจเซฟ ผู้มีอาชีพช่างไม้ เป็นเชื้อสายยิวแห่งนาซาเรธ และนางมาเรีย และเมื่อยังเยาว์วัย พระเยซูก็ได้ฝึกอบรมจากบิดามารดา เกี่ยวกับลัทธิของชาวยิว ส่วนในวันพระก็จะไปโบสถ์เพื่อสวดมนต์ และสนทนาธรรมเป็นประจำ เมื่ออายุ 30 ปี พระเยซูก็เริ่มพิจารณาเกี่ยวกับเรื่องโลก และออกสั่งสอนศาสนาในหมู่บ้านต่างๆ จนเป็นที่เลื่องลือ และมีผู้เลื่อมใสศรัทธามากขึ้น คำสอนที่เป็นหัวใจของศาสนาคริสต์ เช่น " สอนให้มนุษย์มีความรัก และไม่เบียดเบียนกัน " พระเยซูสอนว่า " ผู้ที่ไม่เห่อเหิม และมีความนอบน้อมถ่อมกาย ย่อมจะได้เข้าสู่อาณาจักรสวรรค์ ผู้ที่แสวงหาความดี ก็จะได้รับความดี ผู้ที่มีความกรุณาจงอย่าสู้รบกับความชั่ว ผู้ใดตบแก้มของท่าน จงหันอีกข้างหนึ่งให้ตบอีก และผู้ที่ใจบริสุทธิ์เท่านั้น ที่จะได้พบเห็นพระผู้เป็นเจ้า " จากคำสั่งสอนต่างๆ เหล่านี้ทำให้ความเลื่อมใสของชาวยิว ที่มีต่อพระเยซูได้เพิ่มมากขึ้น เมื่อพระเยซูสิ้นชีพแล้ว บรรดาศิษย์ได้ดำเนินงาน เผยแพร่คำสอนของพระเยซู ต่อมาพระเยซูได้นามใหม่ว่า " พระเยซูคริสต์ " ผู้ที่ปฏิบัติตามคำสอนของพระคริสต์ได้ชื่อว่า " คริสเตียน "

ปัจจุบัน คริสตศาสนาได้ฝังรากลึกไปเกือบทั่วโลกทั้งในทวีปยุโรป อเมริกาเหนือ และใต้ ออสเตรเลีย มีนิกายใหญ่ๆ อยู่ ๓ นิกาย คือ นิกายคาธอลิกกรีก นิกายโรมันคาธอ-ลิก และนิกายโปรเตสแตนต์ ซึ่งแบ่งแยกย่อย เป็นนิกายอีกประมาณ ๒๕๐ นิกาย.

๔.๒ ข้อเปรียบเทียบระหว่างโรมันคาทอลิกกับโปรเเตสแตนท์ การปฏิรูปศาสนาที่เกิดขึ้น จนก่อให้เกิดการแบ่งแยกศาสนจักรออกมาเป็น 2 ฝ่ายใหญ่ๆ มีสาเหตุหลายประการทั้งถูกต้องเหมาะสมและไม่ถูกต้อง ขึ้นอยู่กับเหตุผลหรือแรงจูงใจที่ผลักดันให้เกิดการปฏิรูปศาสนา จากประวัติศาสตร์คริสตจักรในยุคปฏิรูปศาสนาพบว่าคริสตจักรบางแห่งทำการปฏิรูปเพราะเห็นว่าศาสนจักรในเวลานั้น อยู่นอกร่องนอกรอยของพระเจ้า โดยดูจากมาตรฐานพระคริสตธรรมคัมภีร์ ขณะที่บางคริสตจักรปฏิรูปศาสนา เพราะเหตุผลทางการเมืองคือไม่ต้องการอยู่ใต้การปกครองของศาสนาจักรโรมันคาทอลิกไม่ต้องการเสียผลประโยชน์ในเรื่องการเงินที่ต้องส่งไปยังศาสนจักรที่กรุงโรม และบางคริสตจักรปฏิรูปศาสนา เพราะไม่พอใจที่ศาสนจักรโรมันคาทอลิกห้ามไม่ให้ผู้มีอำนาจทางการเมืองทำสิ่งที่ผิดข้อกำหนดของศาสนจักรในเรื่องชิวตสมรส

อย่างไรก็ตามการปฏิรูปที่แท้จริงมีเป้าหมายอยู่ที่การกลับไปอยู่ในตำแหน่งและเดินไปตามทิศทางที่พระเจ้าทรงมีพระประสงค์ ซึ่งต่อไปนี้ผู้ศึกษาจะได้เห็นข้อเปรียบเทียบที่แตกต่างกัน อย่างสิ้นเชิงของโรมันคาทอลิกในยุคนั้นกับโปรเเตสแตนท์ ซึ่งเป็นแรงผลักดัน ให้เกิดการปฏิรูปศาสนาที่ถูกต้องและเหมาะสมโดยนักปฏิรูปที่ชื่อมาร์ติน ลูเธอร์, อูลริช สวิงลี, จอห์น คาลวิน และอีกหลายต่อหลายคนในเวลาต่อมา

๔.๓ คำสอนในศาสนาคริสต์

๑.เรื่องพระคริสตธรรมคัมภีร์

โรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) ไม่เปิดโอกาสให้สามัญชนอ่านพระคัมภีร์ด้วยตนเองเป็นการส่วนตัว

๒) ไม่สนับสนุนให้สามัญชนอ่านพระคัมภีร์ ด้วยการไม่อนุญาตให้แปลพระคัมภีร์เป็นภาษาท้องถิ่น ผู้ที่ฝ่าฝืนมีโทษถึงประหารชีวิต

๓) การตีความหมายของพระคัมภีร์เป็นกิจที่ทำได้เฉพาะเจ้าหน้าที่ทางศาสนาเท่านั้น

๔) ยอมรับคำสอนตกทอดของคริสตจักรและคำสั่งของสันตะปาปา ว่ามีสิทธิอำนาจเท่ากับพระคัมภีร์
๕) ยอมรับหนังสืออธิกธรรม เข้าในสาระบบของพระคัมภีร์

โปรเเตสแตนท์ : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) กระตุ้นให้คริสตชนอ่านพระคัมภีร์ด้วยตนเองเป็นการส่วนตัว นอกเหนือที่ได้รับฟังจากคริสตจักร
๒) สนับสนุนให้คริสตชนอ่านพระคัมภีร์ด้วยการแปลออกเป็นภาษาท้องถิ่น เพื่อสามัญชนจะสามารถอ่านและเข้าใจได้ด้วยตนเอง

๓) โดยพระวิญญาณบริสุทธิ์ที่สถิตอยู่กับผู้ที่เชื่อทุกคน ทำให้ผู้ที่เชื่อได้รับการดลใจ การเปิดเผยจากพระคัมภีร์

๔) พระวจนะของพระเจ้าในพระคัมภีร์นั้น ถูกต้อง และ สมบูรณ์ มีสิทธิอำนาจเหนือหนังสือ คำสอน วาทะของมนุษย์ทุกคน

๕) พระคัมภีร์ ๖๖ เล่ม ที่บรรจุในพระคัมภีร์ภาคพันธสัญญาเดิมและสัญญาใหม่เท่านั้น ที่อยู่ในสาระบบที่คริสตจักรยอมรับ

๒. เรื่องความรอดโรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) มนุษย์จะได้รับความรอดโดยผ่านทางความเชื่อในพระเยซูคริสต์และการทำความดี
๒) การอภัยโทษบาปจะได้รับโดยพิธีบัพติสมา และจะหมดสภาพไปหากมนุษย์ได้กระทำบาปที่นำไปสู่ความตาย ซึ่งจะแก้ไขได้โดยการทนทุกข์ทรมานชดใช้กรรม หรือการถวายทรัพย์

๓) ความรอดจะเป็นของผู้ที่อยู่ในศาสนจักรโรมันคาทอลิกเท่านั้น

โปรเเตสแตนท์ : มีความเห็นและปฏิบัติ คือ

๑) มนุษย์จะได้รับความรอดโดยผ่านทางความเชื่อในพระเยซูคริสต์เท่านั้น การทำดีเป็นผลจากการได้รับความรอดจากพระเจ้า ไม่ใช่เป็นเหตุที่ทำให้ได้รับความรอด (เอเฟซัส 2:8-10)

๒) การอภัยโทษบาป จะได้รับเมื่อมนุษย์เชื่อในการสิ้นพระชนม์เพื่อไถ่บาปของพระเยซูคริสต์ การรับ บัพติสมาไม่ได้เป็นเหตุของการรับอภัยโทษบาป

๓) ความรอดเป็นของมนุษย์ทุกคนที่เชื่อและไว้วางใจในพระเยซูคริสต์ไม่ใช่เพราะเป็นสมาชิกของ คริสตจักร

๓. เรื่องคริสตจักร

โรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) คริสตจักรที่แท้จริงประกอบด้วยผู้ที่รับบัพติสมาเข้าเป็นสมาชิกของศาสนจักร โรมัน-คาทอลิก

๒) คริสตจักรที่แท้จริง คือ คริสตจักรโรมมันคาทอลิกส่วนคริสตจักรอื่นๆ เป็นคริสตจักรนอกรีต

โปรเเตสแตนท์ : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) คริสตจักรที่แท้จริง ประกอบด้วย ผู้ที่เชื่อและวางใจในพระนามของพระเยซูคริสต์ ที่ร่วมสามัคคีธรรมในจิตวิญญาณ

๒) คริสตจักรที่แท้จริง คือ คริสตจักรที่เป็นพระกายของพระเยซูคริสต์ ซึ่งประกอบด้วยผู้ที่เชื่อที่วางใจ ในพระเยซูคริสต์เป็นพระเจ้า และพระผู้ช่วยให้รอด ที่เรียกว่าการบังเกิดใหม่

๓) คริสตจักร เป็นชุมชนของผู้เชื่อในพระเยซูคริสต์ ที่ทำหน้าที่สำแดงความรัก และนำมนุษย์มาถึงความรอดในพระเจ้า นั่นคือการตอบสนองพระมหาบัญชา

๔. เรื่องประมุขของคริสตจักร

โรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) พระสันตะปาปาเป็นประมุขของพระศาสนจักร

๒) พระสันตะปาปาเป็นตัวแทนของพระเยซูคริสต์บนแผ่นดินโลก

๓) พระสันตะปาปาไม่มีข้อผิดพลาดและคำพูดไม่มีผิด มีค่าเทียบเท่าพระคัมภีร์

๔) พระสันตะปาปาได้รับกุญแจสวรรค์ต่อจากอัครทูตเปโตร

๕) อัครทูตเปโตรเป็นพระสันตะปาปาองค์แรกของศาสนจักร

โปรเเตสแตนท์ : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) พระเยซูคริสต์เป็นประมุขสูงสุดของคริสตจักร : เอเฟซัส 1: 22 "พระเจ้าได้ทรงปราบสิ่งสารพัดไว้ใต้พระบาทของพระคริสต์ และได้ทรงตั้งพระองค์ไว้ เป็นประมุขเหนือสิ่งสารพัดแห่งคริสตจักร"

๒) พระเยซูคริสต์เป็นศีรษะของคริสตจักร : เอเฟซัส 5:23 "เพราะว่าสามี เป็นศีรษะของภรรยาเหมือนพระคริสต์ทรงเป็นศีรษะของคริสตจักร ซึ่งเป็นพระกายของพระองค์และพระองค์ทรงเป็นพระผู้ช่วยให้รอดของคริสตจักร"

๓) คริสตชนทุกคนเป็นตัวแทนของพระเยซูคริสต์ : ยอห์น 1:4 "พระองค์ทรงเป็นแหล่งชีวิต และชีวิตนั้นเป็นความสว่างของมนุษย์" มัทธิว 5:14 "ท่านทั้งหลายเป็นความสว่างของโลก นครซึ่งอยู่บนภูเขาจะปิดบังไว้ไม่ได้"

๔) คริสตชนทุกคนเป็นปุโรหิตหลวง 1 เปโตร 2:9 "แต่ท่านทั้งหลายเป็นชาติที่ทรงเลือกไว้แล้ว เป็นปุโรหิตหลวง เป็นประชาชาติบริสุทธิ์ เป็นชนชาติของพระเจ้าโดยเฉพาะ เพื่อให้ท่านประกาศพระบารมีของพระองค์ผู้ได้ทรงเรียกท่านให้ออกมาจากความมืดเข้าไปสู่ความสว่างอันมหัศจรรย์ของพระองค์"

๕) คริสตจักรที่แท้จริง คือ คริสตจักรที่เป็นพระกายของพระเยซูคริสต์ ซึ่งประกอบด้วยผู้ที่เชื่อที่วางใจในพระเยซูคริสต์เป็นพระเจ้าและพระผู้ช่วยให้รอดที่เรียกว่าการบังเกิดใหม่

๖) คริสตจักรเป็นชุมชนของผู้เชื่อในพระเยซูคริสต์ ที่ทำหน้าที่สำแดงความรัก และนำมนุษย์มาถึงความรอดในพระเจ้า นั่นคือการตอบสนองพระมหาบัญชา]

๗) มนุษย์ทุกคนเป็นบาป และมีข้อผิดพลาดทั้งสิ้น เว้นแต่องค์พระเยซูคริสต์ โรม 3:23 "เพราะทุกคนทำบาป จึงเสื่อมจากพระสิริของพระเจ้า"

๘) กุญแจสวรรค์อยู่กับคริสตชนทุกคน มัทธิว 28:19 "เจ้าทั้งหลายจงออกไปสั่งสอนชนทุกชาติให้เป็นสาวกของเราให้รับบัพติสมาในพระนามแห่งพระบิดา พระบุตร และพระวิญญาณบริสุทธิ์"

๙) อัครทูตเปโตร เป็นหนึ่งในบรรดาอัครสาวกของพระเยซูคริสต์ และก็เป็นผู้ที่มีความกระตือรือร้นในการรับใช้พระเยซู แม้จะผิดพลาดล้มเหลวและล้มลงหลายครั้งก็ตาม

๕. เรื่องคนกลางระหว่างพระเจ้าและมนุษย์

โรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) วีรบุรุษแห่งความเชื่อที่ได้ดำเนินชีวิตและสละชีวิตเพราะความเชื่อในพระเยซูคริสต์ ถูกยกย่องว่าเป็นนักบุญ และเป็นคนกลางที่คริสตชนสามารถอธิษฐานผ่านเพื่อทูลต่อพระเจ้าได้

๒) คำอธิษฐานใดที่ไม่ได้รับคำตอบในพระนามของพระเยซู ก็ให้อธิษฐานทูลขอต่อพระแม่มารีย์ก็จะได้รับคำตอบแน่นอน ( มีการอธิบายว่าพระเยซูทรงรักพระมารดามาก ถ้าพระมารดาขอพระองค์จะทรงประทานให้เสมอ

โปรแตสแตนท์ : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) พระเยซูคริสต์เป็นคนกลางแต่ผู้เดียวระหว่างพระเจ้ากับมนุษย์ 1 ทิโมธี 2:5 "ด้วยเหตุว่ามีพระเจ้าองค์เดียว และมีคนกลางผู้เดียวระหว่างพระเจ้ากับมนุษย์ คือพระเยซูคริสต์ผู้ทรงสภาพเป็นมนุษย์"

๒) พระเจ้าจะทรงตอบคำอธิษฐานผ่านทางคำทูลขอที่ผ่านทางพระเยซูคริสต์เท่านั้น ยอห์น 14:13 "สิ่งใดที่ท่านทั้งหลายขอในนามของเรา เราจะกระทำสิ่งนั้น เพื่อว่าพระบิดาจะทรงได้รับเกียรติอันยิ่งใหญ่ทางพระบุตร"

๖. เรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์

โรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) สนับสนุนให้คริสตสมาชิกกราบไหว้รูปปั้นของพระแม่มารีย์, รูปปั้นของอัครทูตและรูปปั้นของนักบุญทั้งหลายในการประชุมของศาสนจักรโรมันคาทอลิก ค.ศ.1526 ที่เมืองเตรนต์ (Trent) ได้เสนอว่า "คริสตจักรควรจะมีรูปปั้นของนักบุญและการกราบไหว้ก็เป็นสิ่งที่สมควรทำ"

๒) กรุงโรมเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ครั้งหนึ่งในชีวิตคริสตสมาชิกทุกคนต้องเดินทางมาแสวงบุญที่นี่ (เหมือนกับการที่คนมุสลิมต้องไปแสวงบุญที่นครเมกกะ ประเทศซาอุดิอาระเบีย)

๓) สิ่งของเครื่องใช้ของพระเยซู พระแม่มารีย์และเหล่านักบุญเป็นสิ่งของที่ศักดิ์สิทธิ์ มีฤทธิ์เดชในการรักษาโรคและการตอบคำอธิษฐาน เช่น ผ้าคลุมพระพักตร์ของพระเยซู สายรัดเอวของนางมารีย์

โปรแตสแตนท์ : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) ห้ามทำรูปเคารพสำหรับตน อพยพ 20:4-5 "อย่าทำรูปเคารพสำหรับตน เป็นรูปสิ่งใดซึ่งมีอยู่ในฟ้าเบื้องบน หรือแผ่นดินโลกเบื้องล่าง หรือในน้ำใต้แผ่นดิน อย่ากราบไหว้หรือปรนนิบัติรูปเหล่านั้นเพราะเราคือพระเจ้าของเจ้า เป็นพระเจ้าที่หวงแหน ให้โทษบิดาตกไปถึงลูกหลานของผู้ซึ่งชังเราจนถึงสามชั่วสี่ชั่วอายุคน"

๒) พระเจ้าสถิตอยู่ในคริสตจักรของพระองค์ คือ ในตัวของผู้ที่เชื่อไม่ใช่เฉพาะเจาะจงที่มหาวิหารในกรุงโรม (มัทธิว 18:20 " ด้วยว่ามีสองสามคนประชุมกันที่ไหนๆ ในนามของเรา เราจะอยู่ท่ามกลางเขาที่นั่น")
3. พระเจ้าทรงตอบคำอธิษฐานของคริสตชนด้วยพระคุณ ไม่ใช่โดยวัตถุศักดิ์สิทธิ์ทีเรายึดถือ หรือสูตรคาถาใดๆ : มัทธิว 6:7-8 "แต่เมื่ออธิษฐาน อย่าพูดพล่อยๆ ซ้ำซาก เหมือนคนต่างชาติกระทำเพราะเขาคิดว่าพูดมากหลายคำ พระเจ้าจึงจะทรงโปรดฟัง อย่าทำเหมือนเขาเลย เพราะสิ่งไรซึ่งท่านต้องการ พระบิดาของท่านทรงทราบก่อนที่ท่านทูลขอแล้ว"

๗. เรื่องบาปกำเนิดและการไถ่บาป

โรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) พระแม่มารีย์เป็นผู้ที่ไม่มีบาปกำเนิด ( หมายถึงบาปที่ตกทอดจากอดัมและเอวา )

๒) พระสันตะปาปาเป็นผู้ที่ถือกุญแจคลังกุศล (คลังกุศล คือ ที่ที่พระแม่มารีย์และนักบุญทั้งหลายได้ทำบุญที่มีมากนำมารวมกันที่นี่และสามารถใช้คลังกุศลทดแทนบาปของคริสตชนได้)

๓) พระสันตะปาปาสามารถตั้งเงื่อนไข ที่จะรับความรอดได้ เช่น ทุกคนที่อาสาไปรบในสงครามครูเสดจะได้รับการยกบาปทั้งหมด ผู้ที่บริจาคเงินซื้อใบบุญไถ่บาป จะได้รับการยกโทษบาป และช่วยให้พี่น้องพ้นจากแดนชำระได้

โปรเเตสแตนท์ : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) มนุษย์ทุกคนเป็นคนบาป : โรม 3:10 "ตามพระคัมภีร์เขียนไว้ว่า ไม่มีผู้ใดเป็นคนชอบธรรมสักคนเดียว ไม่มีเลย"

๒) พระเยซูคริสต์เป็นผู้เดียวที่มีสิทธิอำนาจการยกบาป 1 ยอห์น 1:9 "ถ้าเราสารภาพของเรา พระองค์ทรงสัตย์ซื่อและเที่ยงธรรม ก็จะทรงโปรดยกบาปของเรา และจะทรงชำระเราให้พ้นจากการอธรรมทั้งสิ้น"

๘. เรื่องแดนชำระ

โรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) หลังจากที่คริสตชนตายจากโลกนี้ไปแล้ว จะต้องไปอยู่แดนชำระเพื่อชำระความบาปที่ได้ทำไปขณะที่มีชีวิตอยู่บนโลก บางคนอาจจะถูกชำระเป็นร้อยๆ ปี ซึ่งเจ็บปวดทุกข์ทร-มาน แต่ก็มีวิธีช่วยได้จากญาติพี่น้องที่อาศัยอยู่ในโลก ด้วยการนำเงินถวายเข้าคลังกุศลเพื่อช่วยวิญญาณที่ทนทุกข์เหล่านี้

โปรเเตสแตนท์ : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

ไม่มีการกล่าวถึงเรื่องแดนชำระในพระคัมภีร์ ตรงกันข้ามกลับให้ความมั่นใจต่อคริสตชนอย่างหนักแน่นในความรอดที่จะได้รับเพราะเหตุความเชื่อในพระเยซู : โรม 8:1 "เหตุฉะนั้นการลงโทษจึงไม่มีแก่คนทั้งหลายที่อยู่ในพระเยซูคริสต์" และยอห์น 3:16 "เพราะว่าพระเจ้าทรงรักโลก จนได้ประทานพระบุตรองค์เดียวของพระองค์ เพื่อทุกคนที่วางใจในพระบุตรนั้นจะไม่พินาศ แต่มีชีวิตนิรันดร์"

๙. เรื่องพิธีศักดิ์สิทธิ์

โรมันคาทอลิก : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) พิธีศักดิ์สิทธิ์มีด้วยกัน 7 ประการ คือ

๑.๑) ศีลบัพติสมา หรือศีลล้างบาป ผู้ที่รับทุกคนจะได้รับความรอด

๑.๒) ศีลกำลัง ผู้ที่ได้รับศีลนี้จะได้รับพระคุณ 7 ประการ คือ พระดำริ ( มีสติของพระเจ้า )สติ-ปัญญา (เข้าใจในสิ่งที่เรา ต้องเชื่อ และต้องปฏิบัติ) ความคิดอ่าน (ตัดสินใจตามความเชื่อ) กำลัง (ต่อสู้กับศัตรูฝ่ายวิญญาณ) ความรู้ (รู้ความจริงแห่งพระศาสนา) ความศรัทธา (รักพระเป็นเจ้าในฐานะเป็นพระบิดา) ความยำเกรง (เคารพพระเป็นเจ้า)

๑.๓) ศีลอภัยบาป เป็นศีลที่ต้องกระทำอย่างน้อยปีละครั้ง โดยต้องไปสารภาพบาปต่อบาท

หลวง

๑.๔) ศีลมหาสนิท เชื่อว่าขนมปังและเหล้าองุ่นเมื่อเข้าสู่พิธีจะเปลี่ยนเป็นพระกายและพระโลหิตของพระเยซูคริสต์จริง

๑.๕ ศีลเจิมไข้ หรือศีลเสบียง สำหรับคนป่วย หรือคนชรา เพื่อเสริมกำลังในการเดินทางไปพบพระเจ้าหลังความตาย

๑.๖) ศีลบวช เป็นศีลเจิมผู้ที่เข้าดำรงตำแหน่งบรรพชิตของคาทอลิก

๑.๗) ศีลสมรส สำหรับการประสาทพรของพระเจ้าแก่คู่สมรส

โปรเเตสแตนท์ : มีความเห็นและการปฏิบัติ คือ

๑) พิธีศักดิ์สิทธิ์ที่พระเยซูคริสต์ ได้สั่งให้ปฏิบัติ มีเพียง 2 พิธี คือ พิธีบัพติศมา และพิธีมหาสนิทเท่านั้น : มัทธิว 28:19 " เหตุฉะนั้นท่านทั้งหลาย จงออกไปสั่งสอนชนทุกชาติ ให้เป็นสาวกของเรา ให้รับบัพติสมาในพระนามแห่งพระบิดา พระบุตรและพระวิญญาณบริสุทธิ์" และ 1 โครินธ์ 11:23-26 เพราะเรื่องที่ข้าพเจ้าได้มอบไว้แก่ท่านนั้นข้าพเจ้าได้รับจากองค์พระผู้เป็นเจ้า คือในคืนที่เขาอายัดพระเยซูนั้น พระองค์ทรงหยิบขนมปัง ครั้นขอบพระคุณแล้วจึงทรงหักแล้ว ตรัสว่า "นี่เป็นกายของเรา ซึ่งให้แก่ท่านทั้งหลาย จงกระทำเช่นนี้เพื่อเป็นที่ระลึก ถึงเรา " เมื่อรับประทานแล้ว พระองค์ทรงหยิบถ้วย ด้วยอาการอย่างเดียวกัน ตรัสว่า ถ้วยนี้คือพันธสัญญาใหม่ โดยโลหิตของเรา เมื่อท่านดื่มจากถ้วยนี้เวลาใด จงดื่มเพื่อระลึกถึงเรา"

๒) ในเรื่องการแปรสารจากขนมปังและเหล้าองุ่น เป็นพระกายและพระโลหิตเป็นเรื่องที่ไม่ได้ กล่าวไว้ในพระคัมภีร์ ซึ่งขนมปังและเหล้าองุ่นเป็นอุปกรณ์ที่พระเยซูทรงใช้ เพื่อสื่อความหมายถึงพระกายและพระโลหิตของพระองค์ที่ต้องแตกหักและหลั่งออกเพื่อไถ่โทษบาปของมนุษย์ทุกคน

จากข้อเปรียบเทียบในเรื่องความแตกต่างระหว่างคริสตจักรโรมันคาทอลิกกับโปรเเตสแตนท์ ทำให้เห็นการดำรงอยู่ของคริสตจักรที่แท้จริงนั้น จะต้องวางอยู่บนพระวจนะของพระเจ้า อย่างไม่หวั่นไหว โดยไม่ต้องวิตกกังวล กับสถานการณ์ที่เลวร้ายรอบด้าน และ ไม่หลงผิดในการเผชิญหน้ากับอุปสรรค ที่อยู่ข้างหน้า ด้วยการที่สันตะปาปาใช้วิธีการที่ขัดกับพระวจนะของพระเจ้า เพียงเพื่อแก้ไขปัญหา และเอาชนะอุปสรรคที่อยู่ข้างหน้า เช่น ต้องการเงิน สำหรับซ่อมแซมพระวิหารที่กรุงโรม ก็ใช้วิธีการระดมเงินโดยการประกาศขายใบไถ่บาป และการเชิญชวนบริจาคเงินเพื่อช่วยให้วิญญาณที่ตายไปแล้วจะผ่านแดนชำระอย่างรวดเร็วและผู้ที่อยู่ในแดนชำระก็จะได้ขึ้นสวรรค์ การกระทำเช่นนี้เป็นการทรยศต่อความจริง และไม่เป็นผลดีแต่ประการใดสำหรับจิตวิญญาณของ คริสตชนเลย ดังนั้น จึงเป็นเหตุให้ บาทหลวง มาร์ติน ลูเธอร์ ไม่สามารถทนต่อการทรยศต่อพระเจ้าได้ ท่านจึงได้ทำการปฏิรูปศาสนาเพื่อให้อยู่ในทิศทางที่ถูกต้อง ตามบรรทัดฐานของพระคัมภีร์ ท่านลูเธอร์ ได้ยืนยันว่ามนุษย์ได้รับความรอด และมีส่วนในแผ่นดินของพระเจ้า โดยการเชื่อวางใจในพระเยซูคริสต์ผู้ยอมสิ้นพระชนม์บนไม้กางเขน เพื่อไถ่บาปของมนุษย์ นั่นคือพระราชกิจที่สำคัญที่สุด และวันอีสเตอร์แรกเมื่ออุโมงค์ว่างเปล่าเพราะพระองค์ทรงเป