ส่วนที่ ๓ แสดง อุปกรณ์ตวงข้าว
อุปกรณ์ตวงข้าวเป็นอุปกรณ์ ชั่ง ตวง วัด ในการตวงข้าวเปลือกแบบเก่าที่บรรพบุรุษเคยใช้ ในอดีต ประกอบด้วย กระบุงปากบาน กระบุงโกย กระบุงตวง โป๊ยซัด ถังตวงข้าว (ไม้) (เหล็ก) กระทาชักข้าว กระด้งบดข้าว ไม้บดข้าว เป็นต้น.

 

 

กะโห้

กะโห้ เป็นไม้สำหรับชักดึงเมล็ดข้าวเปลือกให้กองรวมกัน เพื่อสะดวกต่อการตวงหรือขนใส่ยุ้งฉาง
ไม้กะโห้ มีลักษณะคล้ายกับคราดมือ แต่แตกต่างกันในส่วนซี่คราด คราดมือจะเหลาไม้เป็นซี่ ๆ สำหรับคราดพิเศษฟางข้าว กะโห้มีที่คราดเป็นแผ่นไม้หนาทึบ มีความสูงประมาณ 15 เซนติเมตร ยาวประมาณ 30 เซนติเมตร ใช้ไม้หนาขนาด 1 – 3 เซนติเมตร ใช้กบไสแผ่นไม้ให้เรียบ แผ่นไม้ในส่วนล่างซึ่งทำหน้าที่คราดข้าวเปลือก ไสให้บางแฉลบส่วนด้านบนจะหนากว่า การไสให้บางนี้ช่วยให้การชักดึงข้าวได้สะดวก ในเวลาใช้แรงมือกดที่ด้ามไม้กะโห้ คมไม้ที่บางแฉลบจะทำให้กดลงไปในกองข้าวเปลือก และชักดึงได้ง่าย ใช้สิ่วเจาะแผ่นไม้ตรงกึ่งกลางแผ่น เจาะริมขอบด้านบนให้มีขนาดเล็กกว่าด้ามไม้จับเล็กน้อย
ด้ามกะโห้ทำด้วยไม้รวก ไม้เลี้ยง หรือไม้จริงก็ได้ ด้ามไม้ยาวประมาณ 2 เมตรา
วิธีใช้ กะโห้จะใช้ในเวลานวดข้าวขณะอยู่ในลาน ใช้ชักดึงเมล็ดข้าวเปลือกให้เป็นกอง ๆ ตามที่ต้องการ จะง่ายต่อการตวงหรือการตักขนเข้ายุ้งฉาง นอกจากใช้ลากข้าวเปลือกที่อยู่ในลานแล้ว กะโห้ยังใช้สำหรับดึงข้าวเปลือกในเวลาขนลงจากเกวียนหรือรถ เพื่อขนใส่ยุ้งฉางได้สะดวก

 

พลั่ว



พลั่ว เป็นเครื่องมือชนิดหนึ่งของชาวบ้านซึ่งใช้สำหรับสาดข้าว เพื่อทำให้เมล็ดข้าวเปลือกที่ต้องการนั้นไม่มีเมล็ดข้าวลีบ เศษผง เศษฟาง เศษดินและอื่น ๆ เจือปน พลั่ว บางหมู่บ้านออกเสียงเพี้ยนไป เช่น หมู่บ้าน ตำบลท่าโพ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก เรียกว่า พลั้ว ตำบลวังสำโรง ตำบลวังกรด ตำบลห้วยเรียง อำเภอบางมูลนาก จังหวัดพิจิตร ก็เรียกว่าพลั้วเช่นกัน แต่ที่ตำบลศรีคีรี อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย เรียกว่า ลั่ว
ลักษณะของพลั่วในส่วนปลายที่ใช้สำหรับตักเมล็ดข้าวเปลือก จะใช้เครื่องมือเช่นจิ่วเจาะลึกเป็นรางประมาณ 1 นิ้ว คล้าย ๆ ช้อน แต่ส่วนปลายสุดจะไม่งอนเหมือนช้อน การเลือกไม้มาทำพลั่ว ชาวบ้านมักจะเลือกไม้สัก เพราะค่อนข้างเบา ตกแต่งง่าย หากไม่มีไม้สัก ใช้ไม้ประดู ไม้แดง ไม้มะค่า หรือไม้เนื้อแข็งอื่น ๆ ก็ได้ ไม้ที่นำมาทำพลั่วจะเป็นไม้แผ่นยาวประมาณ 2 เมตรหนาประมาณ 15 เซนติเมตร ตัวพลั่วที่ตักข้าวสำหรับสาดจะกว้างประมาณ 2 เมตร เหลาและไสกบกลม ๆ เหมือนด้ามพาย วิธีใช้พลั่ว มือจะจับที่ด้ามพลั่วใช้ปลายพลั่วที่เป็นรางหรือส่วนเว้านั้น ตักเมล็ดข้าวที่ได้จากการทุบฟ่อนข้าว และการนวดข้าวซึ่งกองรวมอยู่ในลานข้าวเมื่อเวลามีลมพัด หรือหากไม่มีก็จะใช้วีพัดให้เกิดลมก็ได้ การใช้พลั่วตักเมล็ดข้าวเปลือกสาดให้เมล็ดข้าวลีบและเศษผลที่ไม่ต้องการออกจากกัน เวลาสาดจะสาดขวางทางลม เพื่อให้ส่วนที่ไม่ต้องการปลิวไปตามลม คงเหลือแต่เมล็ดข้าวหล่นอยู่ในลาน หากลมแรงเกินไปก็ไม่เหมาะที่สาดข้าวในเวลานั้น เพราะจะพัดเอาเอาเมล็ดข้าวเปลือกไปได้ เมล็ดข้าวลีบที่ปลิวไปไม่ไกลกองเมล็ดข้าวเปลือก ชาวบ้านจะนำใส่กระด้งฝัดอีกทีหนึ่ง ปัจจุบันการใช้พลั่วสาดข้าวมีใช้กันน้อย เพราะมีเครื่องวีข้าวที่ใช้แรงคนหมุน ต่อมาพัฒนาใช้เครื่องยนต์หมุนแทนคน และทุกวันนี้ตามพื้นบ้านมักจะมีเครื่องนวดข้าวโดยเฉพาะ เมื่อใส่ฟ่อนข้าวไปแล้ว เครื่องจักรกลจะแยกเมล็ดข้าวเปลือกเศษฟางเศษผงอื่นๆ ออกไปตามแรงลมของเครื่องยนต์ เศษผงต่างๆ จะปลิวแยกออกไปคนละช่องกับเมล็ดข้าวเปลือก